Onvruchtbaarheid; behandeling

Welke behandelingen zijn er als zwanger worden niet lukt?

Hormoonbehandeling
Als er bij de vrouw een hormoonafwijking geconstateerd is, kan zij behandeld worden met hormonen om de cyclus te reguleren en een eisprong op te wekken. Deze behandeling wordt ovulatie-inductie genoemd.
Mannen worden zelden met hormonen behandeld. Van hormoonbehandeling bij mannen staat niet vast of de behandeling resultaat heeft.
De endocrinoloog is de specialist op het gebied van hormonen. Hormonen kunnen worden toegediend in tabletvorm, injecties of via een hormoonpompje

KI, IUI en FSP
KI is Kunstmatige Inseminatie met sperma van de eigen partner. IUI is de afkorting van Intra Uteriene (in de baarmoeder) Inseminatie, meestal met sperma van de eigen partner. FSP is de afkorting van Fallopian Sperm Perfusion en is een afgeleide van IUI. Dit zijn vaak de eerste behandelingen die een gynaecoloog voorstelt als er geen directe oorzaken te vinden zijn voor het uitblijven van een zwangerschap. Bij verminderde vruchtbaarheid van de man en ook bij ‘vijandig’ cervixslijm (het slijm aan de binnenzijde van de baarmoederhals) kan IUI uitkomst bieden.
Bij KI wordt het sperma hoog in de schede ingespoten en bij IUI in de baarmoeder, na voorbewerking – ook wel opwerking genoemd – in het laboratorium. Bij FSP wordt een relatief groot volume ‘opgewerkt’ zaad hoog in de baarmoederholte gebracht waardoor meer zaadcellen het einde van de eileiders bereiken. Deze methode lijkt met name bij onbegrepen onvruchtbaarheid (er ontstaat, zonder dat daarvoor een aanwijsbare oorzaak is, geen zwangerschap) betere resultaten te hebben. FSP bevindt zich nog in de onderzoeksfase en wordt slechts in enkele ziekenhuizen toegepast.
Alle behandelingen kunnen samengaan met hormoonstimulatie bij de vrouw, ter ondersteuning van de cyclus. Het nadeel hiervan is dat er meerdere eitjes tegelijk kunnen rijpen met een grotere kans op een meerling.
Het is belangrijk dat hormoonstimulatie goed gecontroleerd wordt om zo het ontstaan van zeer veel eiblaasjes te voorkomen. Er kan daardoor een overstimulatie ontstaan, die niet alleen leidt tot de kans op een (grote) meerlingzwangerschap, maar ook tot extra medische zorg en dus moet worden vermeden.

IVF
IVF staat voor In Vitro Fertilisatie ofwel reageerbuisbevruchting.
Medische indicaties voor IVF zijn onder meer afgesloten eileiders, ernstige mate van endometriose, verminderde vruchtbaarheid van de man en onbegrepen onvruchtbaarheid.
De IVF-behandeling gaat als volgt. Met behulp van hormoonstimulatie worden bij de vrouw meerdere eitjes tegelijkertijd tot rijping gebracht. Deze worden met een holle naald, onder echoscopische controle, uit de follikels (eiblaasjes waarin zich de eicellen bevinden) gezogen: de zogenaamde follikelpunctie. Vervolgens worden ze in het laboratorium samengebracht met sperma en wordt er afgewacht of bevruchting plaatsvindt. Als dat inderdaad gebeurt, worden een paar dagen na de follikelpunctie maximaal 2 pré-embryo’s (dit is een voorstadium van een embryo) met een slangetje in de baarmoeder teruggeplaatst (embryotransfer). Daarna moet worden afgewacht of innesteling van één of beide embryo’s optreedt. De kans op een doorgaande zwangerschap is gemiddeld 16% – 20% per embryotransfer.
Tot op heden zijn er, behalve een grotere kans op een meerling, vroeggeboorte en een iets lager geboortegewicht, geen negatieve gevolgen voor het door IVF ontstane kind bekend. Een complicatie voor de vrouw is het OvariumHyperStimulatieSyndroom (OHSS, ook wel overstimulatie genoemd) Er rijpen dan te veel eicellen tegelijk en kan dit negatieve gevolgen hebben voor de gezondheid. Een goede controle van de eicelrijping is daarom van groot belang. Tot nu toe is na IVF geen verhoogde kans op borst-, baarmoeder- of eierstokkanker gevonden, maar de gevolgen op lange termijn zijn (nog) niet volledig bekend.
Eileideroperatie
Wanneer de eileiders van de vrouw beschadigd zijn, is er soms de mogelijkheid ze te herstellen met behulp van micro-chirurgie. Het slagen van deze ingreep hangt grotendeels af van de ernst van de beschadigingen. Het gaat hierbij om een grote buikoperatie waarbij rekening gehouden moet worden met het feit dat het herstel van de vrouw enige weken kan gaan duren. Bovendien is er een reële kans dat, als niet binnen een jaar na de operatie een zwangerschap ontstaat, de inwendige toestand weer dezelfde wordt als voor de operatie. Het voordeel van een operatie is dat er kans op zwangerschap bestaat zonder verdere medische behandeling.
ICSI
ICSI staat voor Intra Cytoplasmatische Sperma Injectie. Het is een IVF-behandeling waarbij de samensmelting van eicel en zaadcel niet aan het lot wordt overgelaten, maar waarbij één enkele zaadcel wordt geselecteerd en rechtstreeks in een eicel wordt geïnjecteerd. De patiënt merkt niets van deze ‘speciale’ toevoeging aan de IVF-behandeling, omdat dit allemaal gebeurt in het laboratorium.
ICSI is bij uitstek geschikt voor paren waarbij zeer slechte zaadkwaliteit de oorzaak is voor het uitblijven van een zwangerschap. Paren waarbij tijdens een reguliere IVF-behandeling geen bevruchting is opgetreden komen ook voor ICSI in aanmerking.
De gevolgen op lange termijn van ICSI zijn nog onduidelijk, maar tot op heden lijken er in het algemeen geen negatieve gevolgen te zijn voor de aldus ontstane kinderen. Wel is er, net als bij IVF, een grotere kans op een meerling en vroeggeboorte. In het geval dat de oorzaak van de vruchtbaarheidsproblemen een chromosoomafwijking bij de man is, bestaat wel de kans dat een zoon eveneens vruchtbaarheidsproblemen zal hebben.
IVM
In vitro maturatie (IVM) is een nieuwe vorm van kunstmatige voortplantingstechniek.
Bij deze methode worden onrijpe eicellen uit de eierstokken gehaald middels een punctie. Deze eicellen worden in ongeveer 30 uur in het laboratorium tot rijping gebracht voordat zij worden bevrucht door middel van IVF of ICSI.
Het voordeel van deze techniek is dat de vrouw hierbij geen hormonale stimulatie van de eierstokken hoeft te ondergaan. Hierdoor is de behandeling voor de vrouw minder belastend en het risico van ovarieel hyperstimulatiesyndroom (OHSS, algemeen bekend als “overstimulatie”) is afwezig.
IVM is daarmee met name geschikt voor patiënten die een verhoogd risico op OHSS hebben, zoals patiënten met het polycysteus ovarium syndroom (PCOS).
MESA / PESA / TESE
MESA is Micro Epididymale Sperma Aspiratie, bij deze behandeling wordt langs microchirurgische weg het zaad opgezogen uit een bijbal. PESA is een (simpeler) variant hierop, waarbij het sperma niet via microchirurgische weg wordt verkregen uit de bijbal, maar via een punctie. TESE is TEsticulaire Sperma Extractie. Hierbij wordt het sperma uit de zaadbal gehaald. Deze behandelingen worden in combinatie met een ICSI-behandeling uitgevoerd. PESA wordt onder plaatselijke verdoving uitgevoerd, maar zowel MESA als TESE is een operatie waarbij de man meestal onder volledige narcose wordt gebracht. De vrouw zal op hetzelfde tijdstip een follikelpunctie moeten ondergaan. Deze methodes zijn geschikt in gevallen waarbij een man wel zaad aanmaakt, maar dit door het ontbreken of een afsluiting van de zaadleiders (ook door een eerdere sterilisatie) niet naar buiten kan komen.
Deze behandelingen worden uitgevoerd door een uroloog of een androloog, in samenwerking met een gynaecoloog.
Toepassing van MESA, PESA en TESE is slechts in enkele klinieken mogelijk. De reden hiervan is dat men de zo ontstane kinderen in een onderzoek wil volgen om na te gaan of er geen nadelige gevolgen zijn voor hun gezondheid.
KID
Kunstmatige Inseminatie met Donorzaad behoort tot de mogelijkheden als de man zeer sterk verminderd of helemaal niet vruchtbaar is. Ook als de man erfelijk belast is met een ziekte, kan men kiezen voor deze mogelijkheid. Het kind dat daaruit voortkomt, is genetisch gezien geen eigen kind van de man.
Mocht er middels KID geen zwangerschap ontstaan dan is IUI met donorzaad of in een later stadium IVF-D een optie. Bij IVF-D zal de vrouw een IVF-behandeling ondergaan waarbij gebruik wordt gemaakt van donorzaad.
Twee andere groepen die van KID gebruik maken zijn alleenstaande en lesbische vrouwen.
Door een tekort aan donoren bestaan er voor deze behandeling wachtlijsten.
Eiceldonatie
Als de vrouw geen eicellen (meer) heeft, kan ze – met de hulp van een donor die een IVF-behandeling ondergaat – toch zelf een kind krijgen. Gelijktijdig met de IVF-behandeling van de donor, krijgt de vrouw een hormoonbehandeling om te zorgen dat haar baarmoederslijmvlies op het goede moment klaar is om een bevrucht eitje te ontvangen en te laten innestelen. Nadat de donor haar eitjes heeft afgestaan, worden ze bevrucht met het sperma van de partner (de ‘wensvader’) van de vrouw die graag zwanger wil worden. Vervolgens worden de ontstane embryo’s in de baarmoeder van de ‘wensmoeder’ geplaatst. Ook ingeval van erfelijke belasting bij de vrouw behoort deze behandeling tot de mogelijkheden. In het algemeen dient het ‘wenspaar” zelf een eiceldonor mee te brengen omdat er nauwelijks vrouwen zijn die een ingrijpende IVF-behandeling willen ondergaan voor een vreemde.
Commerciële en anonieme donatie is in Nederland niet toegestaan. In sommige andere landen is anonieme donatie wel mogelijk. De donoren zijn dan vaak jonge vrouwen (studentes) die een onkostenvergoeding ontvangen.
Draagmoederschap
Indien een vrouw niet in staat is een zwangerschap uit te dragen, kan draagmoederschap een optie zijn. Er zijn twee soorten draagmoederschap: hoogtechnologisch en laagtechnologisch.
Bij hoogtechnologisch draagmoederschap wordt bij de wensmoeder IVF toegepast, waarna het embryo in de baarmoeder van de draagmoeder wordt geplaatst. De wensouders krijgen dus een genetisch eigen kind. In Nederland zijn er momenteel nauwelijks/geen mogelijkheden voor hoogtechnologisch draagmoederschap.
Bij laagtechnologisch draagmoederschap wordt het zaad van de wensvader geïnsemineerd bij de draagmoeder. Deze handeling is eventueel zelf uit te voeren, de zgn. zelfinseminatie.
Aan draagmoederschap zitten veel haken en ogen. Een goede oriëntatie is daarom belangrijk!

Toekomstige technieken
Er wordt veel onderzoek gedaan naar het verbeteren van vruchtbaarheidstechnieken.
IVF in een natuurlijke cyclus met milde ondersteuning door hormonen is eveneens onderwerp van studie. De voordelen die hierbij genoemd worden, zijn: minder belastende behandeling door minder hormoontoediening, minder kans op overstimulatie en meerlingen.
Cryopreservatie (invriezen) van onbevruchte eicellen wordt eveneens onderzocht. Het voordeel hiervan is vermindering van het aantal restembryo`s bij IVF en ICSI. Ook kunnen vrouwen die vanwege een oncologische behandeling (bestraling, chemotherapie) hun vruchtbaarheid dreigen te verliezen hier in de toekomst gebruik van maken. Ditzelfde geldt voor het wegnemen en invriezen van ovariumweefsel (eierstokweefsel), waarbij later in het laboratorium de eicellen tot rijping kunnen worden gebracht.
Nog niet alle genoemde technieken worden in de praktijk toegepast

IVF en ICSI worden niet in ieder ziekenhuis toegepast. Er zijn in Nederland dertien vergunninghoudende IVF-klinieken en alleen deze hebben het recht over een IVF-laboratorium te beschikken. Deze dertien klinieken hebben samenwerkingsverbanden met een groot aantal ‘transportklinieken’. De transportklinieken kunnen een IVF-behandeling uitvoeren, met uitzondering van de laboratoriumfase en de terugplaatsing; hiervoor moet men dan naar de IVF-kliniek. Alle IVF-klinieken voeren ook ICSI-behandelingen uit.
Ook KID en eiceldonatie worden niet overal gedaan. Voor PESA/MESA zijn slechts enkele klinieken aangewezen.

Behandeling van onvruchtbaarheid heeft heel veel impact op jullie leven.

Voor meer informatie ga je naar de site van Freya


Gerelateerde artikelen

Onvruchtbaarheid; oorzaken Onvruchtbaarheid; oorzaken

Inleiding Onvruchtbaarheid betekent letterlijk dat je niet in staat bent een kind voort te brengen. In veel gevallen is er met behulp van medische technieken wel iets aan dit probleem te doen of komt er – onverwachts – toch nog een zwangerschap tot stand (soms pas jaren later). Het zou dan ook beter zijn te […]

meer lezen ...
Verminderde vruchtbaarheid Verminderde vruchtbaarheid

Zwanger worden lijkt zo simpel: je vrijt met elkaar en een aantal weken later word je niet ongesteld. Veel vrouwen worden zo zwanger: vaak ongemerkt en soms ongepland. Hoe ingewikkeld het hele proces van een zwangerschap eigenlijk is, is bijna niet voor te stellen: bij beide partners moeten de geslachtsdelen en de hormonen hun werk […]

meer lezen ...
10 tips bij kinderwens 10 tips bij kinderwens

10 tips om je kans op een zwangerschap te verhogen.

meer lezen ...
BPA vermindert je kans om zwanger te worden BPA vermindert je kans om zwanger te worden

Dagelijks kom je in contact met BPA, het is schadelijk voor je ongeboren kind én vruchtbaarheid.

meer lezen ...
Overgewicht en zwanger worden Overgewicht en zwanger worden

Overgewicht en zwanger worden is geen goede combinatie. Overgewicht is een toenemend gezondheidsprobleem dat ook gevolgen voor de vruchtbaarheid heeft. Een van de redenen voor verminderde vruchtbaarheid bij vrouwen met, veel,  overgewicht is dat er minder vaak eisprongen optreden. Echter, ook bij vrouwen met overgewicht die regelmatig eisprongen hebben, is de kans op zwangerschap afgenomen. […]

meer lezen ...

Gerelateerde nieuwsartikelen

Olie verhoogt kans zwangerschap bij onderzoek eileiders Olie verhoogt kans zwangerschap bij onderzoek eileiders

Gebruik van oliehoudende vloeistof verhoogd kans op zwangerschap bij onderzoek eieleiders

meer lezen ...
IVF niet laatste redmiddel IVF niet laatste redmiddel

Na het stoppen met een vruchtbaarheidsbehandeling wordt 30% alsnog spontaan zwanger blijkt uit onderzoek

meer lezen ...