Zwangerschapscursus: haptonomie

De naam Haptonomie is afgeleid van een samenvoeging van twee Griekse begrippen, ‘hapsis’ welke betekent gevoelscontact, de tastzin betreffend, gevoel(-beleving) en ‘nomos’ welke betekent wet, regel, norm. ‘Hapto’ betekent: ik vestig een relatie door tactiel (= door aanraking) contact om te helen, om heel te maken, om de ander in zijn bestaan te bevestigen. Dit affectieve contact is karakteristiek voor de haptonomische benadering en begeleiding.

De bijeenkomsten met de haptotherapeut heet geen cursus maar begeleiding. De therapeut(e) wordt geen docent genoemd, maar is de begeleider. Tijdens de begeleiding gaat het erom dat je luisterend gaat voelen naar het kindje, waardoor je het contact dat er is tussen jou en je kind al voor de geboorte gaat ervaren. Door middel van de aanraking kunnen jij, je partner en het kindje met elkaar vertrouwd raken en elkaar welkom heten. In het begin van de begeleiding wordt vooral aandacht besteed aan de wijze van aanraken en aan de emoties die daarbij waargenomen kunnen worden.
Er worden geen specifieke ademhalingsoefeningen gedaan. Wel zul je samen leren hoe je met de pijn kunt omgaan en je ruimte kunt maken in je lijf om je baby te begeleiden tijdens de geboorte.

Aantal bijeenkomsten: 6 bijeenkomsten, 5 voor de bevalling, 1 erna
De begeleiding duurt: ca. 60 minuten
Kosten: variën tussen Euro 40,00 tot 50 afhankelijk van het opleidingsniveau en ervaringsjaren van de therapeut
Aantal deelnemers: alleen de vrouw en haar partner
Partner erbij?: ja bij alle bijeenkomsten
Terugkomavond?: Ja, na zes weken met de baby
Tijdens de cursus wordt er veel aandacht besteed aan: het contact maken van beide ouders met het kindje, maar ook praktische informatie
Minder aandacht voor: ademhalingsoefeningen
De bijeenkomsten zijn: ontspannend en tegelijkertijd intensief, verrijkend, verdiepend in het contact met elkaar.
Uitleg van een docente
Monica Pollmann, haptotherapeute en docente aan de Academie voor Haptonomie: De haptonomische zwangerschapsbegeleiding gaat uit van het voelen zoals dat tijdens de gewone sessies met de therapeut ook gebeurt. Monica: “Haptonomische zwangerschapsbegeleiding legt de nadruk op het contact tussen het kindje in de buik en de ouders. Dat gebeurt door middel van aanraking aan de buik. Het kindje heeft het vermogen dit te voelen en hierop te reageren door naar je hand toe te komen.”
In tegenstelling tot veel andere zwangerschapscursussen gebeurt de begeleiding met een haptotherapeut op individuele basis. Dus alleen de vrouw met haar partner en de therapeut(e) zijn aanwezig. Monica: “Dat heeft weleens tot gevolg dat er persoonlijke problemen naar boven komen die er zijn tussen de twee partners. Dit wordt wel besproken maar het blijft een begeleiding en is geen therapie. De nadruk ligt op het contact maken met het kind.”
Het koppel komt vijf maal voor bevalling naar de begeleider en samen wordt er een goed uur gewerkt. Daarbij ligt de vrouw over het algemeen op een bank met de broek uit en de buik en benen bloot. Monica: “Ook de benen worden tijdens de sessie veel aangeraakt.”
De afspraken worden bij voorkeur overdag gepland. Als het niet anders kan, is het ook mogelijk om ’s avonds een afspraak te maken.
Monica: “De begeleiding is voor iedereen geschikt. Je hoeft niet een bepaald type te zijn, maar je moet je wel een soort gezonde nieuwsgierigheid hebben naar de gevoelsmatige aspecten van de zwangerschap.”
De (aanstaande) moeder en partner die kiezen voor haptonomische zwangerschapsbegeleiding doen dat vaak omdat ze een individuele benadering zoeken.
Jorine van Hemmen, haptotherapeute, heeft een duidelijk idee waarom sommige aanstaande ouders kiezen voor haar begeleiding. Jorine: “Meestal wordt de afspraak gemaakt op initiatief van de zwangere vrouw. De reden dat ze haptonomische zwangerschapsbegeleiding willen is omdat met name de partner meer de behoefte heeft om betrokken te worden; samen in verwachting zijn van hun kind. Een andere reden is dat sommige vaders zich tijdens een eerdere bevalling onthand en ongemakkelijk hebben gevoeld om hun vrouw te kunnen steunen.”
Een belangrijk onderdeel tijdens de begeleiding is het aanraken door de partner van moeder en het kindje in de buik. Eerst maakt de moeder met de baby in haar buik contact, dan de vader. Jorine: “Vaak is die eerste keer wat onwennig. Vooral vaders komen vaak in de achteruit binnen, maar zijn meestal binnen 1 a 2 sessie om.”
Ook treft Jorine wel eens een stel dat persoonlijke problemen heeft. Jorine: “Emotionele problemen willen nog wel eens veroorzaken dat de bekkenbodem aangespannen is. Tijdens de werken we ernaar toe dat die bekkenbodem zich gaat verzachten. Want bevallen is openen.”
Verder krijgen de ouders uitleg over het verloop van de zwangerschap en de bevalling.
Tijdens de begeleiding worden er ook oefeningen gedaan, zoals het aan- en ontspannen van de bekkenbodemspier. Jorine laat een skippybal zien. “Ik vraag de vrouw op de bal te gaan zitten, waardoor ze goed haar bekkenbodem kan voelen.
Jorine kijkt ook naar de sta- en zithouding van de vrouw en geeft tips voor een betere houding, waardoor de baby optimaal gebruik kan maken van de ruimte en de draagkracht van de bekkenschaal.
Er worden geen ademhalingstechnieken aangeleerd ter ontspanning. Jorine: “Er wordt niet gepuft. Als de vrouw leert naar haar lichaam te luisteren en haar kind te voelen, is de ademhaling vanzelf diep.” Ook Monica gaat van dit principe uit. Monica: “De ademhaling reageert op hoe je je voelt. Dus die volgt als vanzelf op de juiste wijze als je dicht bij jezelf blijft en niet in paniek raakt.”
Jorine vertelt dat er in de vierde en vijfde bijeenkomst wordt voorbereid op de bevalling: het opvangen van ontsluitings- en persweeë®® Met oefeningen en uitleg proberen de beide docenten meer inzicht en vertrouwen in je lichaam te geven.
Een ander onderdeel dat uitvoerig aan bod komt is leren omgaan met angst en de pijn tijdens de bevalling. Jorine: “Ik leer ze om naar de pijn toe te voelen. Want juist als je er voor vlucht, wordt de pijn groter en verkramp je.” Mocht de vrouw tijdens de bevalling in paniek raken dan heeft de partner een duidelijke taak. De partner geeft met het aanraken van de handen op de benen aan waar het kindje naar toe moet. Door zijn aanraking geeft hij de vrouw richting aan waar ze naar toe moet ademen.
Voor de partner is het belangrijk te weten hoe hij zijn vrouw het beste kan bijstaan. Jorine: “Het contact tussen de ouders wordt geïntensiveerd. De sfeer tijdens de begeleiding kan heel intiem zijn.”

De cursisten Trees Bijvoet en Rob de Haan uit Nijmegen geven hun reactie:
Trees: “Dit is ons derde kind. Alle keren hebben we haptonomische zwangerschapsbegeleiding gedaan, omdat ik er al mee bekend was. Voor mezelf had ik al eens haptotherapie gehad.”
Trees en Rob kozen voor een haptonomische begeleiding bij Jorine, omdat ze het heel erg gericht vinden op het eigen lichaam. Trees: “Je leert echt ernaar te luisteren. Want in het dagelijks leven ga je vaak aan jezelf voorbij.”
Ook het contact maken met het kindje telde voor hun mee. Trees: “Want het is meer dan een dikke buik die groeit.” Tevens was het meevoelen van Rob erg belangrijk voor Trees. “Anders staat hij maar aan de zijlijn, terwijl ik met 18 weken al het kindje voel in mijn buik.”
Trees vertelt dat de haptonomische zwangerschapsbegeleiding haar telkens een snelle bevalling heeft gegeven. Trees: “Het scheelt namelijk enorm als je je van onderen kunt openen. Door die ontspanning kun je ook makkelijker je weeën opvangen.”
Ofschoon deze vorm van begeleiding vooral de nadruk legt op voelen en aanraken, hebben Trees en Rob toch heel concreet er iets aan gehad. Trees: “Nee, het is niet zweverig. Want toen ik tijdens de bevalling beenweeën had, legde mijn partner zijn hand op mijn been. Ik wist toen weer waar ik naar toe moest ademen. Hoe ik me moest ontspannen, waardoor ik die weeën veel beter kon opvangen.”